چیرۆک

دەموچاو

ئالیس مونرۆ

 من دڵنیام بابم تەنیا جارێک سەیری کردم و بەڕاستی بینیمی. دوای ئەوە دەیزانی دەبێ چاوەڕوانی چیی بێ. ئەودەم پیاویان ڕێ نەدەدان بچنە ئەو ژوورە ڕووناکانەی منداڵ‌بوون کە ژنی زاو لەوێدا گریانی خۆیان لە ئەوکیاندا قەتیس دەکرد یان لە تاو ئازار بە بانگ و سەڵا دەگریان. پیاوان تەنیا کاتێ دەچوونە سەردانی ژنەکانیان کە جوان و زەریف و لەسەرحاڵ، لە ژێر پەتۆی ڕەنگاوڕەنگدا لە قاوش یان ژووری تایبەت و نیوەتایبەتدا ڕاکشابوون. دایکی من ژووری تایبەتی هەبوو، چونکە پێگە کۆمەڵایەتییەکەی لە شاردا وای دەخواست و لەبەر ئەوەی وا دواتر ڕووی‌دا هەر چاکیش بوو ژووری تایبەتیی هەبوو.

نازانم بابم پێش ئەوەی لە پشت شووشەبەندی ژووری ساوایان ڕابوەستێ و بۆ یەکەم جار چاوی پێم‌بکەوێ دایکمی دیتبوو یان نا. بەڵام پێم‌وایە دوای ئەوەی چاوی بە من کەوت ئینجا چووە لای دایکم و دایکم کە زرمەی پێی ئەوی لە پشت دەرگاوە بیست تووڕەبوونی تێدا هەست پێ‌کرد بەڵام بە باشی نەیدەزانی هۆی تووڕەبوونەکەی چییە. دایکم هیچ نەبێ کوڕێکی بۆ هێنابووە سەر دنیا. ڕووداوێک کە دەبوو هەموو پیاوێکی پێ خەنی بێ.

ادامه نوشته

خوێندنەوە

شریتی عومری بابردوو ]

 

١. دوورەدەراوی سوورەچۆم، ڕۆمانێکی بەڕێز مەنسووری حامیدی‌یە کە چاپی یەکەمی ساڵی ٢٠١٢ دەزگای موکریانی لە هەولێر بڵاوی کردووەتەوە و هەروەها نوسخە ئەلیکترۆنیکییەکەشی لە ماڵپەڕی ئەو دەزگایە بۆ داگرتن داندراوە.

ڕۆمانەکە بەسەرهاتی ئەندامانی دووـ سێ بنەماڵە و چەند کەسایەتییەکە. ڕووداوەکان لە سەردەشت و گوندێکی سەر بەو شارە بە نێوی خەیاڵیی "سوورەچۆم" دەست پێ‌دەکەن و دواتر پەل‌وپۆ داوێن و دەگەڵ چارەنووسی کەسایەتییەکان پەڕیوەی شوێنی تر دەبن. بەڵام کەسایەتییەکان بۆ هەر کوێ بچن بگێڕەوە لە دوویان نابێتەوە و یەک یەک بەسەرهاتی هەمووانمان بۆ دەگێڕیتەوە. لەم ڕۆمانەدا زۆربەی کەسایەتییەکان لە ڕادەی شاکەسدا بایەخیان پێ‌دراوە، پەرداخت کراون و پەی بە نهێنی و کەڵکەڵە زیهنی و ڕازەکانیان بردراوە. زۆر جار ڕێچکەی ڕووداوەکان وەها لە یەک دوور دەکەونەوە دەڵێی تۆ هاوکات چەند ڕۆمان دەخوێنیەوە. جگە لە چیرۆکی دوو ئەوین (ئەوینی بگێڕەوە و نازێ و، ئەوینی کاوێس و فاتێ) ...

ادامه نوشته

موژدەی گەلاوێژ

موژدەی گەلاوێژ

 

چوار سەدە بوو

قاسپەی کەو و

خەونی چیا

لە نێو ڕکەی زۆرداریدا توند کرابوو

 

چوار سەدە بوو

تامی گێلاس، تامی شێعر...

ادامه نوشته

غەزەلی دەعبای گۆشت‌‌خۆر

ادامه نوشته

تۆ ئەی شاعیر

ادامه نوشته

هەرگیز بەجێم مەهێڵە

پار هاوینێ وەرمگێڕاوە و هێشتا چاپ نەبووە. ئەوەی خوارەوە پێشەکییەکە کە بۆ ئەو ڕۆمانەم نووسیوە.

پێشەکیی وەرگێڕ

کورتە چیرۆکێکم لێ خوێندبووەوە. ئێستا نازانم لە کوێدا و تەنانەت ناوی چیرۆکەکەشم وە بیر نەماوە. بەڵام نیگای وردی نووسەر و دۆخی مەلمووسی چیرۆک وای‌کرد، ناوی کازوئۆ ئیشی‌گورۆ، بە زەینمەوە بنووسێ. بۆیە کاتێ خەرمانانی ساڵی ٢٠١٠ لە پێشانگای "گەڵاڕێزان"ی خانێ، ناوی ئەو نووسەرەم بە سەر ڕۆمانی "هەرگیز بەجێم ‌مەهێڵە"وە دی، بێ سێ و دوو و، بێ‌ئەوەی گوێ بدەمێ داخوا وەرگێڕەکەی کێیە و کێ نییە، پڕم دایێ و خستمە ڕیزی ئەو کتێبانەی بۆ کڕین خستبوومنە سەر زەندی دەستم...

ادامه نوشته

یادداشت

گەرم‌کردنی ماسولکەکان                

بێ نووسین، هەست دەکەم لە خۆم دوور دەکەومەوە. لە جەوهەری خۆم. لە خەون و ڕۆئیا و خەمەکانم، کە وەک شاخێک قورسایی بێ‌بەزەییانەی خۆیان دەهاوێنە سەر شانم.

مخابن زۆر درەنگ تێگەیشتم بێجگە لە نووسین، بە کەڵکی هیچی دیکە نایەم. بۆیە لە ماوەی ژیانمدا بە ناڕەوا، دەستم دا زۆر کار و پیشەی تر. ئەگەر ئەرکی هەر ئادەمزادێک کە دێتە سەر زەوی، نەخشاندنی نەخشی خۆی بێ لە مافووری گەردوون، ئەوە بێ هیچ دوودڵییەک، دەبا و دەبێ من ئەو نەخشەی خۆم بە نووسین بنەخشێنم. نەک بە کێل‌نووسی و کاشی‌کاری و هەنگەوانی و فیلم‌هەڵگری و دوکان‌داری.

بێگومان خەمی نان یان باشترە بڵێم ترسی بڕانی نان، هەمیشە بیانوویەکی بەهێزە بۆئەوەی ئێمە وەدوای ئەو تیشکۆڵە ئەفسووناوییە نەکەوین کە جاروبار چاومان لێ‌دادەگرێ و وەک ژنێکی ئەفسوونگەر بە دوای خۆیدا پەل‌کێشمان دەکا. بەڵام ئەم گەردوونە کە بە بەفر و کڕێوە و بە درێژایی چەندین مانگی زستان ڕسقی ورچ و گورگ و ڕێوی و چۆلەکە و کۆتر و مراویی شاخ و دارستانان دەدا، چۆن پەکی مرۆڤێک دەخا کە بە دوای بەنرخترین سەرمایەی گەردوون، واتە ئەڤین کەوتبێ؟ ئەوە چ ترسێکە، ئاوا قووڵ بە ڕۆحی ئێمەدا چووەتە خوارێ؟

لە ناکاو دەبینی چل ساڵ لە تەمەنت تێپەڕیوە و تۆ هێشتا هیچ هەنگاوێکی ئەوتۆت بۆ دڵخوازەکەی خۆت هەڵنەهێناوەتەوە. ئەو دڵخوازە دەبێ چەندە بەسەبر بێ، چل ساڵ چاوەڕوانت بێ و تۆ هەر جارێ بە بیانوویەک خۆتی لێ بدزیەوە؟

ئەرێ کێ وامان لێدەکا هەر زوو تەسلیمی ژیانی ڕۆژانەی ڕەنگ‌بۆڕێژراوی بێ‌خەون و خولیا بین و هەموو ڕۆژێ سەفەری گەڕان بە دوای خەون و ڕۆئیاکانمان دوا بخەین بۆ سبەی؟

دەمێک پێش ئێستا کە لاپەڕەیەکی سپیی وۆردم کردەوە، جگە لە هەستێک کە بۆ تامەزرۆیی نووسین لە دڵمدا پەنگی خواردبۆوە، هیچ بیرۆکەیەکی نووسینم دە مێشکدا نەبوو. سەرەتا کەمێک چاوم لە لاپەڕە سپییەکە بڕی و قامکی شادەی دەستەکانم خستنە سەر گرموولەی سەر دوو پیتی J و F کە بۆ ئەوە دانراون بێ چاو لێکردن شوێنی پیتەکانیان پێ بدۆزیەوە. ئێستا هەموو ئیمکاناتی نووسین لەبەر دەستم بوو. دەی کەواتە چاوەڕێی چی بووم؟ بۆیە دەبوو یەکسەر دەست بکەم بە نووسین: بێ نووسین، هەست دەکەم..." پاشان وشە و ڕستەکانی دیکە بۆخۆیان بە دوای یەکدا هاتن. نووسینێک لە بارەی نووسینەوە، یان‌ژی لە بارەی هیچەوە، تەنیا لە پێناوی گەرم‌کردنی ماسوولکە خاوەکانی مێشک، ئەوانەی پەیوەندییان بە نووسینەوە هەیە.

پێم وایە ئەوە باشترین ڕێگایە بۆ زاڵ بوون بە سەر تەوەزەلی و خۆ دزینەوە لە نووسین. ئەمە واتە کردەوە. چونکە پەیوەندیی نێوان بیر و نووسین، پەیوەندییەکی دوولایەنەیەی کارتێکردن و ختووکە دانە. ڕاست وەک پەیوەندیی نێوان زەین و زمان کە زۆر جار زمان دەبێتە هۆی ورووژان و هەڵقوڵین و داهێنانی زەین و، بە پێچەوانەشەوە.

بێ پەروەردەی چیرۆکنووس، بە هیچ کوێ ناگەین

لە وەڵامی کامێنتێکی مندا کە لە وێبلاگی ئەنجومەنی شنۆ، لە پای چیرۆکی دوو هاوڕێدا نووسیبووم، بەڕێز مرادی ئەعزەمی وتارێکی نووسیوە و لە هەمان وێبلاگدا بڵاوی کردووەتەوە. سەرەتا سپاسی دەکەم و دەگەڵ بەشێک لە بۆچوونەکانیدا هەم، بە تایبەت ئەوە کە بەرتەسکیی فەزای کامێنت و نووسینی سەرپێیی و بە پەلە دەتوانێ مافی ڕەخنەیی دەقێک پێشێل بکا. ئەوەی من نووسیم دەردەدڵێکی گشتیی بوو سەبارەت بە دۆخی ئێستای چیرۆکی کوردی و لەو نێوەدا ئەو دوو دەقە  بوون بە بەڵاگێڕەوەی نەخۆشینەکانی چیرۆکی کوردی...

ادامه نوشته

مێروولە و ئاگر

ئەلیکساندر سۆلژنیتسین

کۆتەرە دارێکی ڕزیوم دە ئاگر هاویشت، نەمزانی شارەمێرووی تێدایە. دارەکە دەستی کرد بە قرچ‌وهۆڕی سووتان. مێروولەکان ڕێچکەیان بەست و بە هەڵەداوان تێیان‌تەقاند، لە کاتێکدا دە نێو کڵپەی ئاگردا دەسووتان، ڕایان‌دەکرد و هەڵدەقرچان. ڕۆبوومە دارەکە و فڕێم دا لایەک. ئێستا گەلێک مێروو ڕزگاریان بووبوو، بە سەر چەو و گوڵەکاژی نووک تیژدا هەڵدەهاتن. پاشان، بە دژواری بە سەر ترسی خۆیاندا زاڵ بوون و گەڕانەوە. هێزێک بۆ دواوە ڕەکێشی دەکردن، بۆ نیشتمانی بەجێ‌ماویان. زۆربەیان وا بوون. گەڕانەوە لای ئەوانەی وا لە سەر بزووتەکە هەڵدەقرچان، سەراسیمە خۆیان دەگەیاندنێ و هەر لەوێ دەمردن.

 

ئەلیکساندر ئیسایۆڤیچ سۆلژنیتسین[1]

لە ١١ی ئۆکتۆبەری ١٩١٨ لە کیسلاڤۆدسک‌ی ڕووسیا لە دایک بووە. نووسەر، شاعیر، ڕۆژنامەنووس، چالاکی سیاسی و کۆمەڵایەتی بووە. ساڵی ١٩٧٠ بۆ چالاکییە ئەدەبییەکانی خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبی وەرگرتووە. جگە لە چالاکییە ئەدەبییەکانی، یەکێکە لە چالاکە سیاسییەکانی سەردەمی سۆڤیەتی کۆمۆنیستی و بەردەوام دژایەتیی سیاسەتەکانی ڕژێمی کۆمۆنیستیی کردووە. جگە لەوە یەکێکە لە مێژوونووسانی سەدەی ١٩ و ٢٠ی ڕووسیا و گەلێک بەرهەمی لەو بارەوە هەن.

ئەلیکساندر سۆلژنیتسین لە بنەماڵەیەکی جووتیاردا لە دایک بوو. باوکی، ئیساکی سیمیۆناڤیچ سۆلژنیتسین جووتیارێکی هەرێمی قەوقازی باکوور، و دایکی کچە دەوڵەمەندێکی خەڵکی ئۆکراین بوو. باوکی خۆبەخشانە لە جەنگی یەکەمی جیهانیدا بەشدار بوو و پێش ئەوەی ئەلیکساندر لەدایک بێ، کوژرا...

ادامه نوشته

وت‌ووێژی "ئەدەب و هونەر"ی کوردستانی نوێ لە بارەی وەرگێڕانەوە

... وه‌رگێڕان گواستنه‌وه‌ی خانوویه‌ك له‌ شوێنێكه‌وه‌ بۆ شوێنێكی دیكه‌ نییه‌، به‌ڵكو دروست‌كردنی خانوویه‌كی تره‌، له‌سه‌رشێوه‌ی هه‌مان خانوو، به‌ هه‌مان نه‌خشه‌ و دیزاینه‌وه‌، هه‌ڵبه‌ت به‌ كه‌رسته‌ و خشت و داری خۆت ...

دەقی وت‌ووێژەکە لێرە بخوێنەوە.

چیرۆکی کەڵەکێوییە ترساوەکان

پێشکەشە بەو مامۆستایەی ٦٠ ڕۆژ، چیرۆکی خۆڕاگریی بۆ گێڕاینەوە

 ـ "منداڵەکان! هەبوو، نەبوو... جا بۆ هەبوو، نەبوو؟ منداڵەکان! لەمەودوا کە چیرۆکمان گێڕایەوە دەڵێین: هەیە، نییە، باشە؟"

منداڵەکان تێکڕا گوتیان: باشە مامۆستا.

ـ "هەیە، نییە، لە دەشتێکی بژوێن و لە دەم ئاوێکدا، ڕەوەیەک کەڵ و گامێش و کەرەکێوی بە ئاشتی و ئارامی پێکەوە دەژین و بۆخۆیان دەلەوەڕێن. لە ناکاو، لە ناو دەوەنەکانەوە، سەروسەکوتی شێرێکی ڕووتەڵە پەیدا دەبێ. ئیتر "لاقە قوونێ قوتار کە"، هەر کەس پەلەیەتی گیانی خۆی دەرباز بکا و پێش ئەوانی دی لە ئاوەکە بپەڕێتەوە. دەبێتە تەپوتۆز و زرمەی لاقان، ئاغا ڕووتەڵەی جەنگەڵیش سەرمەست لەوەی ئەو هەموو گیاندارە لەبەری هەڵدێن، هەر جارێ ڕوو دە یەکیان دەکا، ڕەپێیان دەنێ و دابڕ دابڕیان وێ دەخا.

ئاخیری چڕنووک لە پشتی کەڵێکی قەڵەو گیر دەکا، نێچیر سەرەنگرێ دەبێ. شێر دەمی دە تین‌تینۆکەی دەنێ، نێچیر قرخەی لێ دەبڕێ و، ئاغا ڕووتە بە ئیشتیا مل دە بەر خواردنی دەنێ. پاش کەمێک، چەند کەمتیاری ڕیوەڵە و داڵی چرچ و سیسارکی کەچەڵ دە پاشماوەی کەلاکەکە وەردێن.

گیاندارە ترساوەکان هەروا هەڵدێن و ئاوڕ نادەنەوە. تەنیا کەڵەکێوییەکی بچووک، لەوبەری ئاوەکە ڕادەوەستێ، دەگەڕێتەوە و سەیری دیمەنی دڵتەزێنی خورانی کەڵەکە دەکا. لە ڕقان هەموو گیانی دەلەرزێ. بیر دەکاتەوە: " ئێمە هەزارانین و ئەو هەر یەکێکە، باشە بۆ دەبێ هەڵێین؟..." ئینجا لە ئاوەکەدا لە وێنەی خۆی دەڕوانێ کە لە سەر تەپڵی سەری، دوو گردی چکۆڵانە هەڵتۆقیون. بۆ ساتێک چاو لێک‌دەنێ و دیمەنی خۆی وا دێتە بەرچاو: کەڵەکێوییەکی باڵابەرز، بە دوو شاخی ئەستووری تێک‌ئاڵاوەوە.

شەو دادێ، گیانلەبەرەکان لە قۆپییەکەی ئەوبەر لە ماندوویەتییان هەر زوو خەویان لێدەکەوێ. بەر لە خەوتن هەر هەموویان ئەو ترسەیان بە دڵدا دێ کە نەکا نێچیری سبەی ئەوان بن؟ 

بۆ بەیانی کە خۆر دەدرەوشێتەوە و گیای تازە سەروەدەر دەنێ، گیاندارەکان دیسان دەچنەوە شوێنە بژوێنەکەی دوێنێ. بەڵام کەڵەکێوییە چکۆلە لە ئاوەکە دوور ناکەوێتەوە و چاوی هەر لای ئەو دەوەن و پچکە دارانەیە کە هەر لەحزەیەک بۆی هەیە شێرەکە لەوێوە پەیدا بێ. دیسان لە ناکاو دەبێتە زرمەی ڕاکردن و تەپ‌وتۆز و، دواجار بە جێمانی کەلاکێک. دیسان شەو دادێ و گیاندارەکان بە دەم ترسەوە خەویان لێدەکەوێ. 

بەڵام ماوەیەکە کەڵەکێوییە چکۆلەکە، شەوانە زۆر بیر دەکاتەوە و تا درەنگ خەوی لێناکەوێ."

...

چووم لە بەر پەنجەرەکە ڕاوەستام و لە دەرەوەم ڕوانی. منداڵەکان لە هەموو ئەو ماوەیەدا بێدەنگ بوون، پاشان یەکێک لە قوتابییەکان، کە لەبەر بچووکی باش دیار نەبوو گوتی:

"ـ مامۆستا تۆ دەزانی کەڵەکێوییە چکۆلەکە شەوانە بیر لە چی دەکاتەوە؟"

١٠ی پووشپەڕی ١٣٩١

هەواڵ

ڕۆمانی 

ئاورا

 کارلۆس فۆئێنتس

 هاتە نێو کتێبخانەی کوردییەوە

چیرۆکی ئێرنێستۆ چێ گێڤارا

کچێکی ناشیرینی ددان خوار و خێچ!

کچێکی ناشیرین بوو، یەکی قژ تەنکی دەم‌وچاو ڕەشتاڵە کە ددانە خوار و خێچەکانی دەگەڵ ڕوومەتی لە حاست یەک نەبوون.

یەکەم ڕۆژ کە هاتە قوتابخانەکەمان، هیچ کچێک ئامادە نەبوو لە تەنیشتی دانیشێ.

خاڵی پێچەوانەی ئەو، کچێکی جوان و دەوڵەمەند بوو کە جێی سەرنجی هەمووان بوو.

هەر یەکەم ڕۆژ چوو لەبەردەم کچەی تازە هاتوو ڕاوەستا و گوتی:

ـ دەزانی تۆ ناشیرین‌ترین کچی ئەم پۆلەی؟

لەناکاو پۆلەکە بە دەنگی پێکەنین تەقیەوە. هێندێک ئەوەندە پێکەنین بێ‌تامیان کرد.

بەڵام کچەی تازە هاتوو بە نیگایەکی پڕ لە دلۆڤانی و خۆشەویستییەوە وەڵامی داوە و گوتی:

ـ بەڵام بە پێچەوانەوە، تۆ یەکجار جوان و خوێن شیرینی.

ئەمە بوو بە هۆی ئەوە کە هەر لە ڕۆژی یەکەمەوە، لای هەمووان و بە تایبەت لای من ڕێزێکی تایبەتی هەبێ. ئەو بەو تاقە ڕستەیە نیشانی دا کە جێ‌متمانەترین کەسی پۆلەکەمانە.

وای لێهات بۆ سەیرانی کۆتایی حەوتوو هەموو هەوڵیان دەدا دەگەڵ ئەو بکەونە دەستەیەکەوە.

هەر کەسەو نێوێکی لێنابوو. بە یەکێکی دەگوت چاو هەنگوینی و بە یەکێک برۆ کەوان و...

بە یەکێک لە مامۆستاکانمانی دەگوت ڕووخۆشترین مامۆستای دنیا و بە فەڕاشی قوتابخانەی دەگوت خۆشەویستترین پشتیوانی قوتابییان.

بەڵێ زەقترین تایبەتمەندیی ئەو، پێ‌هەڵگوتن و تاریفی کەسانی دیکە بوو کە بە ڕاستی بڕوای بە قسەکانی خۆی هەبوو و ڕێک قامکی لە سەر خاڵە موسبەتەکان دادەنا.

بۆ نموونە بە منی دەگوت گەورەترین نووسەری دنیا و بە خوشکەکەمی دەگوت باشترین کابانی دنیا و بەڕاستی هەر واش بوو. دەست‌ڕەنگینیی خوشکم قسەی تێدا نەبوو و من سەرم سوڕمابوو کە ئەو بە حەوتوویەک چۆن ئەمەی بۆ دەرکەوتبوو.

پاش چەندین ساڵ، کاتێک وەک شارەداری شارە بچووکەکەمان هەڵبژێردرا پێیەوە چووم و بێ ئەوەی گوێ بدەمە ڕواڵەتی ڕوخساری هەستم کرد یەکجار زۆرم خۆش دەوێ.

پێنج ساڵ لەمەوبەر، کاتێ خوازبێنیم لێکرد، وامدەزانی سەرنجڕاکێشییەکەی بووەتە هۆی ئەوەی خۆشم بوێ و ئەو بە هەمان ساکاری و ویقاری هەمیشەیی خۆیەوە گوتی:

ـ بۆ دیتنی سەرنج‌ڕاکێشیی شتێک، دەبێ پێشتر خۆت سەرنج‌ڕاکێش بی.

من ئێستا کچێکی سێ ساڵەم لێی هەیە. کچەکەم زۆر جوانە و هەموو کەس سەری لە جوانییەکەی سوڕ ماوە.

ڕۆژێک دایکم لە هاوسەرەکەمی پرسی کە ڕازی جوانیی کچەکەمان چییە؟

هاوسەرم گوتی:

ـ من بۆ جوانیی کچەکەم خۆم بە قەرزداری ماڵی باوانی دەزانم.

دایکم بۆ سبەینێکەی نیوەی سامانی خۆی پێ بەخشین. 

شاد بوون، تەنیا تۆڵەیەکە کە دەتوانین لە ژیانی بکەینەوە. 

بەسەرهاتی وەرگێڕانی شازادە چکۆلە

محەمەدی قازی

وەرگێڕانی: سلێمان دڵسۆز

چۆنیەتیی ئاشنایەتیم دەگەڵ کتێبی "شازادە چکۆڵە" بەسەرهاتێکی شیرینە. ئەودەم کە لە ئیدارەی حقوق‌ی وەزارەتی دارایی کارم دەکرد، دۆستێکی بە زەوق و خوێندەوارم، خوالێ‌خۆشبوو "ئەمیر جەهان‌بەگلوو" کە لە فەڕانسە دەرسی خوێندبوو و فەڕەنسییەکی چاکی دەزانی، ڕۆژێک پێی‌گوتم کتێبێکی لە فەڕانسەوە بۆ هاتووە زۆر شیرین و دڵ‌ڕفێنە و تەواوێکی چێژ لێ وەرگرتووە. بە جۆرێک کە مرخی لێ خۆش کردووە بیکاتە فارسی. ڕووم لێنا ئەگەر بکرێ بۆ چەند رۆژێک ئەو کتێبەی هێندەی بە دڵ بووە بمداتێ و منیش بیخوێنمەوە. دوکتۆر کە جامینی منی زۆر دەویست گوتی باشە و بۆ سبەینێ کتێبەکەی بۆ هێنام بە مەرجێ تەنیا حەفتەیەکم لە کن بێ و پاش ئەو حەفتەیە بۆی بەرمەوە.

سوپاسم کرد و کە چاوم لە ناونیشانی کتێبەکە کرد دیتم ناوی "شازادە چکۆلە"یە و بەرهەمی نووسەرێکە بە ناوی "ئانتوان دوسێنت ئێگزۆپێری". یەکەم جار بوو ئەو کتێبەم دەدی. بەڵێنم پێ‌دا پاش حەفتەیەک بۆی بەرمەوە.

ئەودەم کە ساڵی ١٣٣٣ (١٩٥٤ز) بوو، ماڵم لە شەقامی ئەمیریە، لە چوارڕێی "موعتەزول‌سوڵتان" بوو. کە لە ئیدارەڕا دەچوومەوە ماڵێ، لە مەیدانی تۆپخانە سواری ئوتوبووس (پاس) دەبووم و لەو چوارڕێیە دادەبەزیم کە ماڵەکەم هەروا سێ‌سەد میترێک لەوێوە دوور بوو.

ئەو ڕۆژە بە خۆم و کتێبی جەنابی جەهان‌بەگلووەوە کە لە ئیدارە هاتمەوە چوومە مەیدانی تۆپخانە و سواری ئوتوبووس بووم. هەروا کە لە تەنیشت پەنجەرە دانیشبووم کتێبەکەم لێک کردەوە و دەستم بە خوێندنەوە کرد. کە چەند لاپەڕەم لێ خوێندنەوە بە ڕاستی ئەوەندەم پێ سەرنج‌ڕاکێش و خۆش و دڵ‌نشین بوو کە نەمزانی ئوتوبووسەکە بە کوێدا پڕ بوو و کەی وەڕێ‌کەوت، کاتێک وە خۆ هاتمەوە گەیشتبووە ئاخیری هێڵ، واتە وێستگەی قەتار. شاگردی ئوتووبووسەکە ڕووی تێکردم و گوتی:

ـ کاکە ئاخیری هێڵە، دانابەزی؟

کە سەرم لە سەر کتێبەکە هەڵگرت، دیم تەنیا من لە ماشێنەکەدا ماوم. کردمە هات و هاوار: ئەوە چییە کاکە، من لە چوارڕێی موعتەزول‌سوڵتان دادەبەزیم، بۆ ئێستا دەنگ دەکەی؟

گوتی: لە وێش هاوارمان کرد چوارڕێی موعتەزول‌سوڵتان! دوو سێ کەس دابەزین، بەڵام تۆ دانەبەزی. وێدەچێ لەوێش وەک ئێستا سەرت بە کتێبەوە گەرم بووبێ و نەتزانیبێ.

دیتم ڕاست دەکا. بە ناچاری دابەزیم و بە پێیان پتر لە کیلۆمیترێکم ڕێگا کوتا.

بەڵێ، شازادە چکۆلە ـ م هێندە لا خۆش و سەرنج‌ڕاکێش بوو کە بە دوو ڕۆژ تەواوم کرد و بڕیارم دا وەری‌بگێڕم. هەڵبەت دوکتۆر جەهان‌بەگلوو بۆخۆشی گوتبووی وەریدەگێڕم، بەڵام چونکە تا ئەو کاتە نە کتێبێکی وەرگێڕابوو نە شتێک بە ناوی ئەوەوە بڵاو ببووەوە تا خەڵک بیناسن و بە نێوی ئاشنا بن، قسەکەیم بە هێند نەگرت و ملم دە بەر تەجەمەی کتێبەکە نا.

حەفتەی گۆرین کۆتایی هات و داوای کتێبەکەی لێ‌کردمەوە. من بە بیانووی ئەوەی لەبەر گیروگرفتی ماڵەوە پێم تەواو نەکراوە و ئێستا گەیشتوومە نیوەی، تکام لێ‌کرد حەفتەیەکی دیکەشم مۆڵەت بدا. لە پێشدا خۆی سەخڵەت کرد و بە جیددی داوای کردەوە. بەڵام من هێندەم پێ داگرت، ڕازی بوو. لێی دووپات کردمەوە کە ئەو ماوەیە ئیدی درێژ ناکاتەوە و دەبێ حەتمەن لە کۆتایی حەفتەدا کتێبەکەی بۆ بەرمەوە.

من بێ‌ئەوەی پێی بڵێم خەریکم وەری‌دەگێڕم بەڵێنیم پێ‌دا تا کۆتایی ئەو حەفتەیە بۆی بەرمەوە. ئیتر هەموو کاتی خۆم بۆ وەگێڕانی تەرخان کرد و بە دوازدە ڕۆژی تر لێ‌بوومەوە. ئینجا کتێبەکەم بۆ بردەوە و دوکتۆر هەرچەند بەو بێ بەڵێنییەی من کەمێک زویر بووبوو، کە چاوی بە کتێبەکە کەوت خۆشحاڵ بوو. بەڵام کە پێم گوت وەرم‌گێڕاوە یەکجار پێ تێکچوو و گوتی:

ـ من بە تەما بووم وەری‌بگێڕم. تۆ بە چ حەقێک و بە ئیجازەی کێ چوویە وەرت‌گێڕاوە؟ من خۆ کتێبم بۆ ئەوە نەدابوویەی وەری‌بگێڕی.

گوتم: ئەتۆ تا ئێستا شتت وەنەگێڕاوە، بۆیە پێم وا نەبوو بە ڕاستیت بێ. بەهەرحاڵ ئەگەر کتێبێک، دوو وەرگێڕانی هەبن چ عەیبی نییە. ئەگەر پێشت خۆشە من ئامادەم ئەو وەرگێڕانە بە ناوی هەر دووکمان بێ. وەرگێڕانەکەی خۆمت دەدەمێ، هەر جێیەکی بە دڵت نەبوو دەستکاری بکە و پاشان بە ناوی هەر دووکمان لە چاپی دەدەین.

گوتی: نەخێر، من حەزم دەکرد تەنیا بە ناوی خۆمەوە وەری‌بگێڕم، تازە شازادە چکۆلە بۆ من مرد.

پێکەنیم و گوتم: ئەگەر بۆتۆش مردبێ، من بۆ هەموو فارس زمانانم ڕوح وە بەر ناوە.

سەرچاوە: مجلەی گلستانە، شمارە ١٧-١٨، خرداد و تیر ١٣٧٩

یادداشت

بەفر بەسەر یادداشتەكانمدا دەبارێ

16/2/2008پاش‌نیوەڕۆ

ئەم بەیانییە فایلێكم لە بارەی ئۆرهان پاموك خوێندەوە. كاری زۆری تێ‌كردووم. بە تایبەت پوختەی وت‌ووێژێكی ڕۆژنامەی"میلییەت" كە فەرهادی ئەكبەری وەری‌گێڕاوە. هەم بابەتەكە جوان بوو، هەم وەرگێڕانەكەی. لە دڵی خۆمدا ئێرەییم بەو دۆخە برد كە ئۆرهان پاموكی تێدا ژیاوە: شاری جوانی ئەستەمبووڵ، باوكێكی ڕۆشنبیر، خێزانێكی خواپێ‌داو و تەمەنێك خۆ تەرخان‌كردن بۆ بیركردنەوە و نووسین.

فایلەكەی گۆڤاری "واتە" تامەزرۆی كردووم هەرچی زووە ڕۆمانی "بەفر"ی پاموك پەیدا بكەم.

17/2/2008ـ 11:30 ی شەو

دوو بەشم لێ خوێندۆتەوە. سەرنج‌ڕاكێشە. بەڵام هێشتا زووە هیچی لە بارەوە بنووسم. ئەوی دڵ‌خۆشم دەكا زمانی ڕەوان و كوردانەی "بەكر شوانی"یە كە رۆمانەكەی وەرگێڕاوە. لەگەڵ ئەوەشدا تا ئێستا لە سێ جێگا تێبینیی زمانەوانیم لە سەری بووە و بە قەڵەمی دار هێڵم لە ژێر كێشاون. نابێ كتێبەكە پیس بكەم. ئەمانەتە و "سالار"ی هاوڕێم ئارەقی نێوچاوانی خۆی پێ‌داوە. دوێنێ بە تەلەفۆن داوای "بەفر"م لێ‌كرد و هەر بۆ شەوێ بە شاگردەكەیدا بۆی ناردم. ماڵی هەردووكیان ئاوەدان.

18/2/2008ـ 11:50 شەو

تا ئێستا چاردە بەشم لێ خوێندوونەوە كە دەكاتە ١٩٢ لاپەڕە. نیوەتێریش نەبوومە. بەڵام پاش دە دەقیقەی تر كارەبا دەبڕێ و بە ناچاری دەبێ واز لە لەزەتی خوێندنەوە بێنم.

19/2/2008ـ 11:30 ی بەیانی

بە درێژایی ئەو ٣٩٨ لاپەڕەیەی خوێندوومنەوە، لە ڕۆمانەكەدا بەردەوام بەفر دەبارێ. "قارس" نوقمی بەفر بووە و تەنانەت لە فەسڵێكدا كە ناوبڕێكە بۆ چوار ساڵ دواتر، لە فرانكفۆرتی ئاڵمانیش بەفر بۆ تاوێ خۆشی ناكاتەوە.

من كە كوڕی وڵاتی بەفر و كڕێوەم و وا چەند زستانێكە بەفر نەگەیشتۆتە گوێزینگم، دڵم بۆی هێندەی دڵی چۆلەكەیەكی لێ‌هاتۆتەوە.

شەوێ‌دی بە تەلەفۆن پێیان‌گوتم: لە "خانێ" پشتێنێكی بەفر تێكردووە.

23/2/2008ـ 5:10 ی ئێوارە

دوو ڕۆژە لە خوێندنەوەی "بەفر" بوومەتەوە. هێشتا كەش‌وهەوای ڕۆمانەكە بەری نەداوم. بۆ هەر كوێ دەچم ڕووداو و كەسێتی و دیالۆگەكان، زرپ و زیندوو دێنەوە پێش چاوم. هەر كێ دەبینم باسی "بەفر"ی بۆ دەكەم. دەڵێم: پامووك، توركیای بە هەموو كێشەكانیەوە بچووك كرووەتەوە و لە دەفری"قارس"یدا گونجاندووە. هەڵبژاردنی ئەم شارۆچكەیە بۆ شانۆی ڕووداوەكانی ڕۆمانەكە تابڵێی وردبینانەیە. قارس هەڵگری هەموو ئەو تایبەتمەندییانەیە كە توركیایان كردۆتە گۆڕەپانی ململانێ سیاسی و كۆمەڵایەتی و ڕۆحییەكان؛ ململانێی نێوان ئایین و عەلمانیەت، بە ئەوروپی بوون و نەریت‌خوازی، تواندنەوە و بەرگری‌كردن.

هەندێك ڕەهەندی ئەم ململانێیە وەك چەوسانەوەی نەتەوەیی و ڕووبەڕوونەوەی مۆدێڕنە و ترادیسیۆن، هەمان ئەو كێشانەن كە كەم و زۆر ئێخەی سەرانسەری ڕۆژهەڵاتیان گرتووە.

بەفر لە ڕووبەرێكی جوگرافیی بەرتەسكی وەك "قارس" دا ـ كە تامەزۆرم ڕۆژێك بیبینم ـ و لە ماوەیەكی كورتی سێ ڕۆژەدا ڕوودەدات، بەڵام پیتێنراوی مێژوویەكی لانی‌كەم هەشتا ساڵەیە و گشت ڕووبەری وڵاتەكەی گرتۆتە خۆی.

بەفر نیشانمان دەدا لە كۆمەڵگایەكی داخراو و میلیتاریزەكراودا كە نیوەی دانیشتوانەكەی سیخوڕی دەوڵەت بن و ژەنەڕاڵەکان چارەنووسی میللەت دیاری بكەن، دەشێ مرۆڤێكی بێ‌ئازاری وەك "كا"ش تێكەڵ بە دەست خستنە چارەنووسی خەڵكی تر و پاشان سیخوڕی و دواجار ناپاكی بكرێت. "كا" كە دوای دە ساڵ بۆ ئەوە گەڕاوەتەوە، پاكیزەیی سەردەمی منداڵیی خۆی بدۆزێتەوە یان پێ‌وشوێنی سەرەداوی ئەڤینێكی بزربوو هەڵبگرێ، ئەم سەفەرەی لێ دەبێتە بەڵای سەر و دەبێتە هۆی هەڵگرتنی ڕقێكی هێندە ئەستوور كە دواجار پاش چوار ساڵ دەستی ئەو ڕقە لە فرانكفۆرت دەیگاتێ و دەیداتە بەر چەقۆ.

 كا، تورگوت بەگ، ئیپەك، قەدیفە، نەجیب و شینە و زۆربەی كەسایەتییەكان هەر یەكەو بە شێوەیەك قوربانین. قوربانیی دەستی تاقمێك ئەفسەر و شانۆگەری دەغەزدار كە دوای كڵاوی بابردووی ئەتاتورك كەوتوون. قوربانیی دەستی ئەو باوەڕ و نەریتانەی كە لە وڵاتەكەدا دوو چینیان بەرهەم هێناوە: چینێكی چالاك و دڵڕەق كە بە خوێن و شەق وڵات بەڕێوە دەبەن، چینێكی پاسیڤ و دۆڕاو كە تەنیا كاریان ئەوەیە لە چایخانەكان دابنیشن و تەماشای تەلەڤزیۆنی حكومەت بكەن.

لەم ڕۆمانەدا قارس دۆزەخێكە كە مرۆڤ لە هیچ شوێنێك تەنیا نییە و بەردەوام كۆنتڕۆڵ دەكرێ؛ رێگاكانی بۆ دەستنیشان دەكرێن و هەر كە لە ئاراستەی رێگاكە لایدا ئەشكەنجە دەدرێ و بە قەولی پامووك بە ئاسانیی كوشتنی مێشێك دەكوژرێ؛ كوشتنێك لەسەر شانۆ و بە بەرچاوی بینەران و پەخشی ڕاستەوخۆی تەلەڤزیۆنەوەش نەك بە نهێنی.

بەفر، كە لە سەرتاسەری ڕۆمانەكەدا بۆ تاوێک لێی ناكاتەوە، چیدی بەفرێك نییە ڕەمزی بەرائەت و سپیەتی بێ، بەڵكو لەوێدا بەفر مادەیەكە بۆ شاردنەوەی ڕەشاییەكان، بۆ داخستنی ڕێگاكان و بۆ تەریك كردنەوەی قارس لە دنیا.

9/4/2008 – 11:31ی شەو، دارەتوو

ئەو چەند كەسەی باسی بەفرم بۆ كردوون، لە كۆتاییدا بە یەك دێڕ وەڵامیان داومەتەوە:

- "منیش دەبێ بیخوێنمەوە."

 

یادداشت

تۆقی عەزازیل

بڵاوبوونەوەی ڕۆمانی کوردی، بە تایبەت لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان، ڕووداوێکی دەگمەنی فەرهەنگییە و بۆ ئۆگرانی چیرۆک و ئەدەبی داستانی لە هەواڵ تێپەڕیوە و حوکمی مزگێنی هەیە.

بۆیە کاتێ لە وێبلاگی "خەونباز"دا مزگێنیی بڵاوبوونەوەی ڕۆمانی کوردیی "تۆقی عەزازیل"م چاو پێکەوت، بۆ خوێندنەوەی حەجمینم لێ هەڵگیرا.

کەوتمەوە بیر سەیدقادر هیدایەتی و "ڕوانە" و "هەزار و یەک یادداشت" و...

ادامه نوشته

لاپەڕەیەکی دیکەی "ناسکیەتیی ژیشک" - موریێل باربێری

وەرگێڕانی ئەو تابڵۆیەی ڕۆمانی "ناسکیەتیی ژیشک" پێشکەش دەکەم بە ڕۆحی ئەو گوڵەباخەی بەربووەوە سەر کۆشی ئاربابا ، بە ئیبڕاهیمی یۆنسی..

                                                     س.د

 

لە خۆم دەپرسم ئایا نەبووم بە بانگەشەکارێکی جوانی‌ناسی. بە هۆگرییەکی بەهێزی بیرمەندانەوە بە زەن، هاوکات دەگەڵ دڕدۆنگییەکی تایبەت بە شێوازی ڕۆنسار.

ڕوونی دەکەمەوە. ئەم یادداشتەی "لەبارەی جووڵەی خەڵکەوە" کەمێک تایبەتە، چونکە لە جووڵەی تاک یان کۆمەڵ ورد نابێتەوە: ئەمڕۆ بەیانی، لە کاتی خواردنی بەرچاییدا، جووڵەیێکم بینی. دوێنێ (دووشەممە بوو) خاتوو گرێمون، فەڕاشی تایبەت بە خاوێن کردنەوەی باڵەخانەکەمان، چەپکێک گوڵەباخی بۆ دایکم هێنا. خاتوو گرێمون یەکشەممەکەی لای خوشکی بووە کە باخێکی لە سۆراسن هەیە و چەپکێکی لە یەکەم بەری گوڵەباخی ئەو وەرزە بۆ دایکم هێنابوو. پەیوەندیی دایکم دەگەڵ خاتوو گرێمون وەک پەیوەندی هەموو خاتوونە پارەدارە پێشکەوتن‌خوازەکانە دەگەڵ خزمەتکارەکانیان، هەرچەند دایکم بڕوای وایە کە ئەو دەگەڵ هەمووان فەرقی هەیە: ...

ادامه نوشته

داربڕەکان

داربڕەکان

چەند ساڵ لەمەوبەر هاوینێ دەگەڵ هاوسەر و کچەکەم بڕیارمان دا لەو شارە گەورە و قەرەباڵغە هەڵێین. چووینە گوندێکی زۆر بڵیند لە سەر شاخێک، خانوومان پەیدا کرد و دامەزراین. ماڵەکەمان کەوتبووە سەر شەقامی ناوەندی.

ژنی خاوەن‌ماڵ پێی گوتم:

ـ ماشێنەکەت بە دیوارەوە ڕابگرە، لەبەر لۆرییەکان.

ادامه نوشته

لەمەڕ "شین و شایی"یەوە

ڕەهبەری مەحموودزادە

پارادۆکسێک کە مۆرکی خۆی لە سەرەتای ئەم شێعرە داوە ـ تێک‌بەزینی شین و شایی ـ بە بڕوای من زیادتر لەوەی تەمهیدێکی ڕیتۆریکی بێ، پارادۆکسێکە کە لە واقیعی ڕۆژانەی ژیانی کورد هەڵهێنجراوە. واقیعێک کە هێندەی هەناسەی مرۆڤێک، لە بیرەوەری‌ی مێژوویی و نەست و ناخودئاگای بە کۆمەڵی کورد ئاڵاوە. دیارە بەڵگەم بۆ ئەو قسەیە هەیە. ئەو کەسانەی لە بەیتی کوردی شارەزان دەزانن "سەیدەوان" یەکێک لەو بەیتە کوردییانەیە کە ...

ادامه نوشته

شین و شایی

کێ بێ بە قەد من، ئاشقی شایی بێ

کێ بێ بە قەد من، شینی گێڕابێ

لێوی کێ وەک من، بە پێکەنینە

چاوی کێ هەیە، هێندە گریابێ

 

شانێکم لە ژێر تەرمی ئازیزە

شانەکەی دیکەم، شایی دەگێڕێ

شین لە خەویشدا شەڕ دەفرۆشێ پێم

ئەدی کوانێ خوا، وەخێری گێڕێ؟

 

لێم مەگرە هێندە گەر شایی دەکەم

شایی مەرهەمە و لە شینم ناوە

هەڵپەڕکێیە یان باڵەپڕژەیە؟

مەلێک، فڕینی: سەر ژێ کراوە

 

گەر لە بانەوە، سەرسەوزە سەرم

دەروونم پڕی سکڵ و ئاگرە

لێم هەڵدەپسێنن گوڵاڵە و شللێر

هەوارم بژوێن، ئەمما باگرە

 

کەی بێ بۆ شادی، شایی دابەستین

جاروبارێکیش، بۆ کۆستێک بگرین

شین و شاییمان دەستەوایی بێ

نەک لە تاوی خەم، هەڵپەڕکێ بگرین

                                                        کاستامنۆـ ٢٠١٢/١/٣

بەشێک لە ڕۆمانی "‌ظرافت جوجە تیغی" ـ موریێل باربێری

گەڕان بە دوای ئەستێرەدا و

سەردەرکردن لە

تونگەی ماسییە سوورەکان

گەورەکان، وا دیارە جاروبار، دەرفەتی ئەوەیان دەبێ دابنیشن و بیر لە کارەساتێک بکەنەوە کە پێی دەگوترێ ژیانیان. ئینجا بێئەوەی بە خۆیان بزانن، بۆ حاڵ و باڵی خۆیان دەگرین و وەک ئەو مێشانەی خۆیان بە شووشەدا دەدەن، حەجمینیان لێ هەڵدەگیرێ، ئازار دەچێژن، دادەهێزێن، خەمۆک دەبن و لە بارەی ئەو چەرخ‌دەندەیەوە کە لە ناویدا حاسێ بوون و ڕایکێشاونەتە شوێنێک کە حەزیان نەدەکرد لەوێ بن پرسیار لە خۆیان دەکەن. ئەوی لە هەمووان زیرەکتر قوتابخانەیەکی بۆخۆیان لێ دروست دەکەن: ئاخ، پووچیی جێی سەرکۆنەی هەستیی بۆرژوایی! کەسی ڕووهەڵماڵاوی واشیان تێدا هەڵدەکەون کە لە سەر مێزی نان خواردنی باوکیان ئامادە دەبن و لە خۆیان دەپرسن: 

ادامه نوشته

لاپه‌ڕه‌یه‌ك له‌ ڕۆمانی كاتژمێر بیست و پێنج[1]

...له‌ سه‌رمان ڕه‌ق هه‌ڵاتبوو. بنكراسه‌ ته‌نك و تۆڕییه‌كه‌ی و كراسه‌ له‌و ته‌نكتره‌كه‌ی به‌رامبه‌ر سه‌رمای شێداری به‌رده‌كان هیچیان پێنه‌ده‌كرا. سه‌رما له‌‌ پێستی ئاودیو بوو و له‌وێشه‌وه‌ تا ناو ئێسقانه‌كانی گیر نه‌بوو. سه‌رمای شێداری له‌ هه‌ناوی خۆیدا هه‌ست پێده‌كرد. گورچیله‌كانی قه‌ت سه‌رمای ئاوایان به‌ خۆیانه‌وه‌ نه‌دیبوو. نورا به‌ چاكی نه‌یده‌زانی گورچیله‌كانی له‌ كوێن و چۆنن. كه‌چی ده‌یزانی له‌ سه‌رمان ته‌زیون. نه‌ك هه‌ر گورچیله‌كانی، به‌ڵكو هه‌موو جه‌رگ و هه‌ناو و ڕیخه‌ڵۆكه‌ی ته‌زیبوون. نورا كراسه‌كه‌ی خڕ كرده‌وه‌ سه‌ر ئه‌ژنۆیان، به‌ڵام سوودی نه‌بوو. نه‌یده‌وێرا له‌سه‌ر ته‌خته‌كه‌ش دابنیشێ. وه‌ك مێژۆك ده‌له‌رزی. ددانه‌چۆقه‌ی پێكه‌وتبوو. له‌ ده‌رێ هه‌وا گه‌رم بوو، به‌ڵام ئه‌وه‌ هیچ سوودی بۆ ئه‌و نه‌بوو كه‌ له‌ ژوورێ له‌ سه‌رمان ده‌له‌رزی. بۆ ئه‌وه‌ی كه‌مێك خۆی گه‌رم دابهێنێ له‌ ناوه‌ڕاستی سللووله‌كه‌ هه‌ڵتروشكا. له‌و كاته‌دا هه‌ستی‌ كرد میزی دێ و تا ده‌هات ئه‌و هه‌سته‌ زیاتر ده‌بوو و پاشان گه‌یشته‌ ئه‌وه‌ی ئێشی له‌گه‌ڵ بێ. ژانێكی به‌ به‌ر میزڵدانیدا هات، ده‌تگوت ده‌رزی­ئاژنی ده‌كه‌ن و له‌وه‌ ده‌ترسا خۆی پێ ڕانه‌گیرێ. له‌و ڕۆمانانه‌ی خوێندبوونیه‌وه‌ له‌ زۆربه‌ی سللووله‌كاندا سه‌تڵێكی بچووك ڕۆڵی ‌ئاوده‌ستی ده‌گێڕا، به‌ڵام سللووله‌كه‌ی ئه‌و ته‌نیا ته‌ختێك و مێزێكی چكۆله‌ و په‌نجه‌ره‌یه‌كی شیش‌به‌ند كراوی تێدا بوو و به‌س. نورا ڕۆیی تا له‌ ده‌رگا بدا. له‌ دڵی خۆیدا گوتی: "خۆ ئیزنم ده‌ده‌ن بچمه‌ ئاوده‌ست." له‌ پڕ قسه‌ توند و تیژه‌كانی وه‌ردیانه‌كه‌ی بیر كه‌وته‌وه‌: "ئه‌گه‌ر یه‌ك جاری دی به‌ مست له‌ ده‌رگا بده‌ی سزا ده‌درێی."

 نه‌یوێرا له‌ ده‌رگا بدا.

له‌ ژووره‌كه‌دا ده‌هات و ده‌چوو. "خه‌تای خۆم بوو، به‌ خۆڕایی جارێك له‌ ده‌رگام دا." دیسان چووه‌وه‌ لای ده‌رگا، به‌ڵام زاتی نه‌كرد لێی بدا: "له‌ ده‌رگا بده‌ی سزا ده‌درێی."

له‌ كاتێكدا ئه‌و ڕسته‌یه‌ی وه‌ردیانه‌كه‌ له‌ مێشكیدا ده‌زرینگایه‌وه‌ شتێكی وه‌ك كاره‌با به‌ هه‌موو له‌شیدا هات. ئه‌وه‌ ڕاگه‌یاندنی مه‌ترسی بوو. ماسوولكه‌كانی چیدی به‌ قسه‌یان نه‌ده‌كرد و كۆنترۆڵی به‌سه‌ریانه‌وه‌ نه‌مابوو. هه‌ستی كرد ده‌رپێ ته‌نكه‌كه‌ی ته‌ڕ بووه‌. پاشان ته‌ڕاییه‌كه‌ گه‌یشته‌ ملی گۆره‌وی و ئینجا گۆره‌وییه‌كانی هه‌موو. گه‌رمایه‌كی ته‌ڕ به‌ لاقیدا هاته‌ خوار و ڕژایه‌ ناو پێڵاوه‌كانی. ئه‌لیو نورا وێست جارێكی دی ته‌قه‌للای دا خۆی ڕابگرێ، به‌ڵام گه‌وی له‌شی شل ببوونه‌وه‌. دیسان هه‌ڵتروشكا. له‌ كاتێكدا ده‌رپێكه‌ی له‌ قورساییه‌كی ته‌ڕدا گه‌رم و گه‌رمتر ده‌بوو هه‌ستی به‌ ئۆخژنێكی وا كرد كه‌ هه‌رگیز نه‌یدیبوو. گشت ماسولكه‌ و ده‌مار و هه‌موو گه‌ردیله‌ی له‌شی حه‌سانه‌وه‌. ئه‌و په‌تانه‌ی به‌ زه‌وییان ده‌به‌سته‌وه‌، هه‌موو پچڕابوون. له‌ حاڵه‌تێكی نێوان مه‌رگ و ژیان، خه‌و و بێداریدا موعه‌له‌ق بوو. هه‌موو گیانی ڕزگار ببوو و خۆی له ماوه‌رای شوێن و كاتدا ده‌بینی. وای هاته‌ به‌ر چاو كه‌ ئه‌و ئاوه‌ چه‌ندین كاتژمێره‌ هه‌روا خوڕه‌‌ی دێ، به‌ڵام كاتێ چاوی به‌ عه‌رزی سللووله‌كه كه‌وت، ترس سه‌رتاپای گیانی داگرت. له‌ جێی خۆی ده‌رپه‌ڕی و له‌ قولینچكێك هه‌ڵكورما. ده‌تگوت ده‌یه‌وێ خۆی بشارێته‌وه‌. ترسناكترین كاتی ژیانی ئه‌م كاته‌ بوو. عه‌رزی چیمه‌نتۆی سللووله‌كه‌ له‌ ته‌ڕییان بریقه‌ی ده‌دا. میزه‌كه‌ی به‌ بن ته‌خت و مێزه‌كه‌دا خوشی و گه‌یشته‌ به‌ر لاقی. نورا زانی كه‌تنێكی كردووه‌.  ده‌نگی وه‌ردیانه‌كه‌ی دیسان له‌ گوێدا زرینگایه‌وه‌: "سزا ده‌درێی." حه‌زی ده‌كرد جله‌كانی داكه‌نێ و عه‌رزه‌كه‌ی پێ وشك بكاته‌وه‌، به‌ڵام ئه‌و كاره‌ش سوودی نه‌بوو. ته‌ڕاییه‌كه‌ زۆر له‌وه‌ زیاتر بوو بتوانێ به‌و شتانه‌ وشكی بكاته‌وه‌. له‌ خاڵێكی نادیاره‌وه‌ به‌رده‌وام گوێی لێده‌بوو: "سزا ده‌درێی."

به‌ لای نوراوه‌ ئاشكرا بوو كه‌ هه‌ر هه‌وڵێك بۆ شاردنه‌وه‌ی كه‌تنه‌كه‌ی یان خۆ قوتاركردن له‌ سزا بێ سووده‌. ده‌سته‌ بچووكه‌كانی كه‌ هێشتا له‌ ده‌ستكێشدا بوون به‌ ده‌موچاویه‌وه‌ گرتن و ملی نا له‌ گریان.

 

---

[1] ئه‌و ڕۆمانه‌ی "كۆنستانتین گیۆرگیۆ"‌م ساڵی2007 وه‌رگێڕا و له‌ چاپ دا. بڕیار وایه‌ ئه‌وساڵ چاپی دووه‌می بكه‌وێته‌وه‌ به‌ر ده‌ستی خوێنه‌ران.

وتووێژی رۆژنامه‌ی هه‌ولیر ژماره‌ 1093ی ڕۆژی 12/7/2011 لاپه‌ڕه‌ 16و17

نووسین لای ئێمه‌ عه‌شقه‌ تا پیشه‌

نووسه‌ری كورد به‌ تایبه‌تی له‌ ڕۆژهه‌ڵات حیرفه‌یی (پیشه‌یی) نییه‌. به‌ قه‌ولی مام هێمن: "له‌مێژه‌ ده‌وه‌ی گه‌یوم له‌م وڵاته‌دا قه‌ڵه‌م نانی پێ په‌یدا نابێ." له‌ لای ئێمه‌ قه‌ڵه‌م نه‌ك هه‌ر نانت بۆ په‌یدا ناكا به‌ڵكو زۆر جار نانبڕاوت ده‌كا، تووشی كێشه‌ت ده‌كا و وا هه‌یه‌ سه‌ریشت به‌ فه‌ته‌رات ده‌دا.

نووسین لای ئێمه‌ عه‌شقه‌ تا پیشه‌. خۆشه‌ویستیی ئینسان، خۆشه‌ویستیی زمان، خۆشه‌ویستی ئه‌ده‌ب وامان لێده‌كا له‌ كاتی پشوودانی خۆمان بدزین و بیده‌ینه‌ نووسین...

ادامه نوشته

ئه‌ستێره‌ی به‌یان

کاتژمێر چواری به‌یانی که‌ زیندانییه‌که‌یان ڕاست کرده‌وه‌، قازی له‌ نێو جێگادا سووڕا و هه‌ر به‌ خه‌وه‌وه‌ شکڵی ئیمزایه‌کی له‌ سه‌رینه‌که‌ی کێشایه‌وه‌، ده‌ستی خۆی بۆن کرد و که‌ زانی ئاره‌قه‌یه‌ هێور بووه‌وه‌.
زیندانییه‌که‌ خۆی توند کرده‌وه‌ و هێشتی ده‌ستی ببه‌ستن به‌ڵام چاوی نا.
له‌ حه‌وشی زیندان ئاسمان ساماڵ بوو.
زیندانی‌ خۆی له‌ ده‌ست دوو مه‌ئمووره‌ خه‌واڵووه‌که‌ ڕاپسکاند و به‌ هه‌نگاوی گورج پێشیان که‌وت. ئه‌و هه‌وا فێنکه‌ له‌ بن باڵی ده‌دا و هه‌ستی ده‌کرد وه‌زنی نه‌ماوه‌.
کاتێک وه‌سه‌ر کورسییه‌که‌ که‌وت چاوی هه‌ر له‌ ئاسمان بوو. دواجار، ئه‌ستێره‌ی به‌یانی دۆزیه‌وه‌ که‌ به‌ شکۆوه‌ گرشه‌ی ده‌هات. به‌ڵام که‌ دیتی ئه‌و دیمه‌نه‌ شیرینه‌‌ ڕاست که‌وتووه‌ته‌ ناو قه‌فی په‌ته‌که، که‌مێک ڕاچڵه‌کی.
زیندانی سه‌ری له‌ قه‌فی په‌ته‌که‌ نزیک کرده‌وه‌ و مه‌ئمووره‌کان به‌ په‌له‌ خستیانه‌ گه‌ردنی.
ئێستا له‌ چاوی به‌ندییه‌که‌دا، ئه‌ستێره‌ی به‌یان هیچ قه‌ف و به‌ندێکی به‌ ده‌وره‌وه‌ نه‌بوو. له‌ ئاسمانی پیرۆزه‌ییدا ئه‌و بوو و هه‌زاران ئه‌ستێره‌ی ورد و درشت که‌ له‌ ده‌وری کۆببوونه‌وه‌ و ده‌یانجریواند‌. ئه‌ستێره‌کان تا ده‌هات گه‌شتر پڕشنگیان ده‌پڕژاند.. تا ده‌هات نووریان زۆرتر ده‌بوو، تا له‌ناکاو ئاسمان ئاگری تێبه‌ربوو. سه‌ره‌تا ئاگرێکی زه‌رد، ئینجا نارنجی و پاشان سوور.
له‌ جه‌نگه‌ی ئه‌م گڕه‌مه‌شخه‌ڵانه‌دا، قازی له‌ جێگاکه‌یدا که‌وته‌ لینگه‌فرته‌ و قرخه‌قرخ و، به‌ هه‌ر دوو ده‌ست ده‌و شته‌ی ده‌وری ملی نووسابوو که‌‌ خه‌ریک بوو ده‌یخنکاند.

کورتیله‌ چیرۆک

به‌فر

له‌ سه‌ری کۆڵانه‌که‌ لێک هه‌ڵبڕان. یه‌کیان به‌ندی بوو، ئه‌وی تر به‌ندی‌وان.

به‌ندیی،‌ ماوه‌ی حوکمه‌که‌ی ته‌واو کردبوو و، به‌ندی‌وان ماوه‌ی خزمه‌تی.

جانتاکانیان پڕ له‌ ڕابردوو بوون؛ کۆنه‌ خاولی، خۆتراشی ژه‌نگاوی و ئاوێنه‌ی باخه‌ڵی و...

هه‌ردووکیان بیره‌وه‌رییه‌کانیان له‌ پشت میله‌ی زیندان جێ‌هێشتبوون و کاتێ له‌ سه‌ری کۆڵانه‌که‌ لێک هه‌ڵبڕان، به‌فر وه‌ک یه‌ک به‌ سه‌ر هه‌ردووکیان‌دا ده‌باری.

ڕه‌سووڵ یۆنان

و: س.دڵسۆز

کورتیله‌

توونێل

چه‌ندین حه‌وتوو بوو کێوه‌‌که‌مان هه‌ڵده‌که‌ند. گاشه‌مان ده‌رده‌هێنان و تاشه‌به‌ردمان ده‌بڕین بۆوه‌ی بگه‌ینه‌ ئه‌ودیوی کێوه‌که‌. ئه‌ودیوی کێوه‌که‌ سه‌رزه‌مینی خه‌ونه‌کانمان بوو و بۆ ئه‌وه‌ی پێی بگه‌ین ده‌بوایه‌ دڵی ڕه‌ق و ڕه‌شی زناره‌کانمان بقه‌ڵاشتایه‌. ڕاست ئه‌و ڕۆژه‌ی که‌ ده‌گوترا توونێله‌که‌ نیوه‌ بووه‌، ده‌مه‌قوڵنگی یه‌کێکمان به‌ر ده‌مه‌قوڵنگی یه‌کێکی به‌رامبه‌رمان که‌وت و پاشان کێوه‌که‌ کوناوده‌ر بوو و تاقمێکی ماندوو و تۆزاویی له‌چه‌شنی خۆمان په‌یدا بوون. ڕێگامان بۆ یه‌کتر کرده‌وه و‌ لێکدی تێپه‌ڕ بووین و هه‌ر کام به‌ره‌و سه‌رزه‌مینی خه‌ونه‌کانمان که‌وتینه‌ ڕێ.

ئاره‌ش نه‌سیری

و: س.دڵسۆز

کورتیله‌

ترس

له‌ ده‌رکه‌یان ‌دا. هه‌ستام  چووم ده‌رکه‌م کرده‌وه‌. پیره‌مێرده‌که‌ی دراوسێمان بوو.

گوتی: ببووره‌ ده‌کرێ مشاره‌که‌تانم پێ بده‌ی!

گوتم: پێم وا نییه‌ مشارمان هه‌بێ!

گوتی: با هه‌تانه‌، له‌ سه‌ر یاد نی، له‌ عه‌مباره‌که‌تانه.‌

چوومه‌ عه‌مباره‌که‌ و به‌ هه‌زار زه‌حمه‌ت مشاره‌که‌م دۆزیه‌وه‌ و دامێ. که‌ مشاره‌که‌ی لێ وه‌رگرتم، یه‌کسه‌ر د‌مه‌که‌ی ده‌ بن پێی نا، نوشتاندیه‌وه‌ و شکاندی.

گوتم: ئه‌وه‌ چ کارێکه‌؟

گوتی: شه‌و له‌ خه‌ونم‌دا یه‌کێک هاتبوو به‌ مـشار ملم ببڕێته‌وه‌.

کۆخی و پاشان گوتی: چووم پرسیارم کرد، هیچ‌کام له‌ جیرانه‌کان مشاریان نه‌بوو‌. ئه‌گه‌ر کابرا به‌ ڕاستی هاتبا، حه‌تمه‌ن به‌ مشاره‌که‌ی ئێوه‌وه‌  ده‌هاته‌ زگم.

ئینجا هه‌زارییه‌کی کاغه‌زینی له‌ به‌ری ده‌ستی نام و به‌ ده‌م ڕۆیشتنه‌وه‌ گوتی:

پێم وایه‌ له‌وه‌ پتری نه‌ده‌هێنا، به‌هه‌رحاڵ ئه‌گه‌ر که‌مه ده‌م‌به‌خشی.

ڕه‌سووڵ یوونان

و: س.دڵسۆز

 

کورت‌ترین چیرۆکی دنیا

بۆ فرۆشتن: پێڵاوی منداڵانه‌، له‌ پێ نه‌کراوه‌.

ئێرنست هێمێنگوای

تێچنی ڕه‌هبه‌ری مه‌حموودزاده‌ له‌باره‌ی پلان‌داڕێژیی زمانه‌وه‌

کاک سلێمان ده‌ستت خۆش بێ. وتاره‌که‌ و وه‌رگێڕانه‌که‌ لێک نامێننه‌وه‌. دیاره‌ ئه‌و بابه‌ته‌ یه‌کێک له‌ ژیانه‌کی ترین بابه‌ته‌کانی پێوه‌ندی‌دار به‌ فه‌رهه‌نگی کورده‌. به‌ داخه‌وه‌ له‌ ئه‌م ساڵانه‌ی دوایی‌دا ڕوانگه‌یه‌ک له‌ناو نووسه‌رانی کورد دا زاڵ بوو که‌ پلان داڕشتنی زمانیی وه‌ک تاوانێکی مه‌ترسی‌دار ده‌ناساند و خه‌ڵکی لێ ده‌پرینگانده‌وه‌. ئه‌وه‌ له‌ حاڵێک‌دایه‌ که‌ پێشکه‌وتووترین زمانه‌کانی جیهان ئه‌و زمانانه‌ن که‌ به‌ گه‌ڵاڵه‌ی هه‌مه‌جۆری درێژخایێن و کورت‌خایێن له‌ لایه‌نی جۆراوجۆره‌وه‌ ـ چ له‌ لایه‌ن سیاسه‌ت‌وانانه‌وه‌، چ له‌ لایه‌ن کۆمه‌ڵگه‌ی مه‌ده‌نی‌یه‌وه‌ و چ له‌ لایه‌ن زمان‌ناسانه‌وه‌ ـ خه‌ریکی به‌خۆداهاتن و خۆ خه‌مڵاندن و ده‌وڵه‌مه‌ند بوونی سات به‌ ساتن‌. پلان‌داڕشتن بۆ زمان لایه‌نی کۆمه‌ڵایه‌تی و سیاسیشی هه‌یه‌ و لایه‌نی زمانیشی هه‌یه‌. ئه‌گه‌ر کورد له‌م هه‌ل و مه‌رجه‌ دا ده‌ستی بۆ وه‌گه‌ڕ خستنی ده‌ره‌تانه‌ سیاسی و کۆمه‌ڵایه‌تییه‌که‌ی داڕشتنی پلانی پوخت و گونجاوی زمانیش کورت بێ، ده‌ره‌تانی ئه‌وه‌ی هه‌یه ده‌ست بداته‌ ڵێکۆڵینه‌وه‌ی بنچینه‌یی زمانی و ڕێزمانی و به‌م شێوه‌یه‌ به‌ وه‌ دیار خستنی نمووده‌کانی ڕێساداریی و نه‌زم و ته‌کووزی له‌ زمانه‌که‌ی دا، زمانی کوردی له‌ چنگی شێرپه‌نجه‌ی هه‌ڵه‌ی به‌ لێشاو و نووسینی سست و ناڕه‌سه‌ن ڕزگار بگا.‌ هیوادارم ‌ ئه‌گه‌ر دیسانیش بابه‌تی له‌م چه‌شنه‌ت وه‌ ده‌ست که‌وت قوتاریان نه‌ده‌ی و وه‌ریانبگێڕیه‌ سه‌ر زمانی کوردی و به‌ره‌ به‌ره‌ گه‌نجینه‌یه‌کی به‌ نرخیان پێ ساز بکه‌ی .

وه‌رگێڕان

پلان‌داڕێژیی زمان؛ ئه‌ندونیزیا وه‌ک نموونه‌

كۆمه‌ڵ­ناسیی زمان نێوی لقێكی نوێی زانستی­یه‌ كه‌ له‌ شوێنی تێک‌هه‌ڵه‌نگووتنی زمان­ناسی و كۆمه‌ڵ‌ناسی‌ شین بووه‌. زمان­ناسی، وه‌كو سیسته‌مێك له‌ زمان ده‌ڕوانێ و لێی ده‌كۆڵێته‌وه‌، به‌ بێ ئه‌وه‌ی ئه‌و گرووپ یان كۆمه‌ڵگایه‌ی به‌كاری ده‌هێنێ، له‌به‌ر چاو بگرێ. به‌ڵام كاتێك زمان ده‌ په‌یوه‌ندیی ده‌گه‌ڵ كۆمه‌ڵگای زمانی­دا لێی بڕواندرێ، واته‌ وه‌كو ئامرازی په‌یوه‌ندیی نێوان تاكه‌كانی كۆمه‌ڵگا له‌به‌ر چاو بگیرێ، تاوتوێ‌کردنه‌كه‌ی ده‌كه‌وێته‌ خانه‌ی لقێكی دیكه‌ی زانستییه‌وه‌ كه‌ پێی ده‌گوترێ كۆمه‌ڵ­ناسیی زمان.

كۆمه‌ڵ­ناسیی زمان گه‌لێك پرس ده‌گرێته‌وه‌ كه‌ ...

ادامه نوشته